کتاب مسئله چین

برتراند راسل، فیلسوف شهیر بریتانیایی قرن بیستم است که علاوه‌بر نظریات فلسفی عمیق، یک ریاضی‌دان و یک فعال سیاسی-اجتماعی نیز بود. وی در سال‌های 1920 تا 1921 به چین سفر کرد و در این حین، کتاب «مسئلۀ چین» را نوشت که یک سال بعد، یعنی در 1922 به چاپ رسید. راسل به چین به‌عنوان یک نیروی بالقوه برای صلح و پیشرفت در جهان و به‌عنوان منبعی غنی از ارزش‌ها و خرد علاقه‌مند بود که می‌تواند جایگزین ارزش‌های موجود در تمدن غرب شود. او همچنین در سفر به چین به‌دنبال کشف علل و پیامدهای آشفتگی سیاسی و اجتماعی مانند ظهور ناسیونالیسم و کمونیسم بود که چین در آن زمان با آن‌ها کلنجار می‌رفت.
این کتاب شامل پانزده فصل است که هر فصل به جنبه‌های متفاوتی از تاریخ، فرهنگ، سیاست و چشم‌اندازهای آیندۀ چین می‌پردازد. راسل کتاب «مسئلۀ چین» را با طرح سوالاتی که ممکن است یک بازدیدکنندۀ اروپایی در مورد چین داشته باشد، شروع می‌کند، مانند اینکه چرا چین در قرن نوزدهم آنقدر ضعیف و عقب مانده بود؟ یا اینکه چگونه چین تحت‌تأثیر قدرت‌های غربی و ژاپن قرار گرفت؟ یا چین می‌تواند چه چیزی به جهان از فلسفه، هنر و اخلاق ارائه دهد؟ پس از این، راسل مروری کوتاه بر تاریخ باستانی و مدرن چین ارائه می‌دهد و دستاوردها و شکست‌های سلسله‌ها و رژیم‌های متعدد حاکم بر چین را برجسته و بررسی می‌کند. یکی دیگر از بحث‌های طرح شدۀ راسل در این کتاب مقاسیۀ چین با ژاپن است. راسل در این مقایسه ژاپن را نمونۀ موفق‌تری از مدرنیزاسیون و انطباق با نفوذ غرب دانسته است. وی همچنین به تحلیل وضعیت و روندهای کنونی در خاور دور به‌ویژه روابط چین، ژاپن، روسیه و ایالات متحده می‌پردازد. در پایان کتاب نیز راسل به بیان پیش‌بینی‌ها و پیشنهاداتی برای توسعه و نقش بیشتر آیندۀ چین در جهان ارائه می‌کند.
به طور کلی کتاب «مسئلۀ چین» را می‌توان یکی از آثار فلسفی-سیاسی راسل دانست که در آن وجوه اخلاقی و عملی راسل مانند بشردوستی و صلح‌طلبی را می‌توان مشاهده کرد. باید افزود که از آن جایی که کتاب تا حدودی مانند سفرنامه است، خواندن آن به هیچ‌وجه خسته‌کننده نیست و از طرف دیگر، دید عمیقی برای تحلیلی مسائل سیاسی و فرهنگی به خواننده اعطا می‌کند.