کتاب راه های ابریشم نو

مذاکرات با شرکت چنان سریع پیش رفت که تابستان 1914 دولت بریتانیا توانست 51 درصد سهام شرکت را بخرد و مدیریت عملیات شرکت را هم از آن خود کند. زبان آوری چرچیل در مجلس عوام رای اکثریت قریب به اتفاق را برایش به دست آورد. آنگاه سیاست گذاران و برنامه ریزان و ارتش نفس راحتی کشیدند: به ذخایر نفتی که ممکن بود در هر درگیری نظامی در آینده برایشان ضرورت حیاتی پیدا کند، دست یافته بودند. یازده روز بعد، فرانتس فردیناند در سارایوو کشته شد.

در هیاهوی پیرامون بسیج برای جنگ، ندیدن اهمیت گام هایی که بریتانیا برای تأمین سوخت مورد نیازش برداشت، دشوار نبود. یک علت آن البته این بود که کمتر کسی از معامله های پشت پرده آگاه شد. زیرا دولت بریتانیا نه تنها بیشتر سهام شرکت نفت ایران و انگلیس را خرید، بلکه برای دریافت بیست سال نفت نیروی دریایی هم به توافقی محرمانه دست یافت. معنی آن این بود که اگر جنگ با آلمان به درازا می کشید، بریتانیا می توانست از بابت سوخت کشتی هایی که در تابستان 1914 به آب افکنده بود، خاطر جمع باشد.

جایگزینی زغال سنگ با نفت سبب شد که کشتی های انگلیسی در سرعت و کیفیت بر حریفان پیشی بگیرند؛ ولی مهمتر این که اکنون آن ها می توانستند مدت ها در دریا بمانند. بی جهت نبود که لرد کرزن در نوامبر 1918، یعنی کمتر دو هفته پس از متارکه جنگ، در سخنرانی اش در ضیافت شامی در لندن اظهار کرد «متفقین روی موجی از نفت به پیروزی رسیدند.» یک سناتور سرشناس فرانسوی نیز، سرمست از پیروزی، گفت آلمان بیش از حد به آهن و زغال سنگ امید بسته و از نفت غافل شده بود. او مدعی شد که نفت، خون زمین و خون پیروزی است.