کتاب دولت

دوران جنگ آرمان دولت را به صریح‌ترین شکلی متبلور می‌سازد و از رویکردها و گرایش‌های پنهانی آن پرده برمی‌دارد. در زمانۀ صلح معنای دولت در جمهوری‌ای خلاصه می‌شود که آرایش نظامی به خود نگرفته، چرا که جنگ ذاتا عامل موفقیت دولت است. آرمان دولت این است که قدرت و نفوذی جهانشمول بر قلمروی خود داشته باشد. چنان‌که کلیسا وسیلۀ رستگاری معنوی انسان است، دولت نیز وسیلۀ رستگاری سیاسی انسان پنداشته می‌شود. آرمانگرایی دولت خونی غنی است که در رگ‌های تمام اعضای ملت جریان می‌یابد. و دقیقا در زمان جنگ است که اضطرار وحدت بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود و ضرورت جهانشمولی امری پرسش‌ناپذیر تلقی می‌گردد. دولتْ سازمانی از گلۀ انسان‌هاست که با رویکردی دفاعی یا تهاجمی در مقابل گله‌ای با سازمان مشابه عمل می‌کند. هرچه دفاع دشوارتر شود، این سازمان فشرده‌تر خواهد شد و نفوذ خود را با شدت بیشتری بر تک‌تک اعضای گله اعمال خواهد کرد.

جنگ یا دست‌کم جنگ‌های مدرن جمهوری‌های دموکراتیک علیه دشمنی قوی ظاهرا تمام آرزوهای آرمانگراترین سیاستمداران را برای ملت‌ها برآورده می‌سازد. شهروندان دیگر نسبت به حکومتشان بی‌تفاوت نیستند بلکه آحاد ملت از احساس زندگی و کنش‌مندی لبریزند. و بالاخره در مسیر تحقق کامل باهمستانی اشتراکی قرار گرفته‌اند که هر فردی در آن به‌گونه‌ای از فضیلت کل بهره‌مند است. در ملتی که وارد جنگ شده هر شهروند خود را با کل جامعه این‌همان می‌داند و این‌گونه احساس می‌کند به قدرتی بی‌حدوحصر دست یافته. در نهاد یکایک افرادی که خود را با تمام وجود وقف جنگ می‌کنند، هدف و آرزوی دستیابی به آن باهمستان اشتراکی زنده است. تمایز قاطع میان جامعه و فرد تقریبا از میان می‌رود. در جنگ، فرد تقریبا با جامعۀ خود این‌همان می‌شود. و به خودباوری عظیمی می‌رسد، حسی شهودی که به او می‌گوید تمام افکار و احساساتش درست است، بنابراین، در سرکوب مخالفان یا دگراندیشان قدرتی بی‌همتا دارد؛ خود را به نیروی تمام آن باهمستان اشتراکی پشتگرم می‌بیند. گویی فرد به منزلۀ موجودی اجتماعی در جنگ به غایت وجود خود می‌رسد.