کتاب On Relativism: An Apologia

کتاب «On Relativism: An Apologia» (درباب نسبی‌گرایی: یک دفاعیه) نوشته‌ی میر شمس‌الدین ادیب سلطانی، تحلیلی عمیق و جامع از نسبی‌گرایی است. در این اثر، نویسنده تلاش می‌کند تا دیدگاه‌های مختلف نسبی‌گرایی را بررسی کرده و پاسخی مستدل به نقدهای معمول به آن ارائه دهد. در مقدمه، ادیب سلطانی به نقد و بررسی نسبی‌گرایی و دلایل انتخاب این موضوع می‌پردازد. او اشاره می‌کند که نسبی‌گرایی به معنای وابسته بودن حقیقت، دانش و ارزش‌ها به چارچوب‌های خاص و شرایط زمانی-مکانی است. این چارچوب‌ها می‌توانند فرهنگی، تاریخی، اجتماعی یا حتی فردی باشند. نویسنده با ارائه‌ی مثال‌هایی از تفاوت‌های فرهنگی و اجتماعی، اهمیت نسبی‌گرایی را در فهم بهتر جهان برجسته می‌کند. فصل اول کتاب به بررسی تاریخچه نسبی‌گرایی اختصاص دارد. در این فصل، نویسنده به نقد و بررسی فلاسفه و اندیشمندانی می‌پردازد که در طول تاریخ به نسبی‌گرایی پرداخته‌اند. از جمله این فلاسفه می‌توان به پروتاگوراس، نیچه، و کوهن اشاره کرد. او نشان می‌دهد که چگونه این اندیشمندان با دیدگاه‌های خود به مفهوم نسبی‌گرایی اعتبار بخشیده‌اند. فصل دوم به نسبی‌گرایی معرفت‌شناسی می‌پردازد. نویسنده نشان می‌دهد که چگونه دانش و معرفت ما تحت تأثیر چارچوب‌های فرهنگی و اجتماعی قرار می‌گیرد. مثال‌هایی از تفاوت‌های علمی و دانشی بین جوامع مختلف ارائه می‌شود. در فصل سوم، نویسنده به بحث نسبی‌گرایی اخلاقی می‌پردازد. او بیان می‌کند که ارزش‌های اخلاقی نسبی هستند و نمی‌توان یک نظام اخلاقی واحد برای همه جوامع تعریف کرد. وی با بررسی نمونه‌هایی از تفاوت‌های فرهنگی در ارزش‌های اخلاقی نشان می‌دهد که نسبی‌گرایی اخلاقی چگونه می‌تواند به تفاهم بین فرهنگ‌ها کمک کند. فصل چهارم به نسبی‌گرایی فرهنگی اختصاص دارد. نویسنده توضیح می‌دهد که فرهنگ‌ها و سنت‌ها در شکل‌گیری ارزش‌ها و نگرش‌های ما نقش دارند. او به بررسی نمونه‌هایی از تفاوت‌های فرهنگی در جهان پرداخته و نشان می‌دهد که نسبی‌گرایی فرهنگی می‌تواند به غنای تجربیات انسانی افزوده و تعصب‌های فرهنگی را کاهش دهد. پس از پاسخ به نقدهای رایج به نسبی‌گرایی، در بخش نتیجه‌گیری، ادیب سلطانی تأکید می‌کند که نسبی‌گرایی نه تنها یک رویکرد علمی و فلسفی معتبر است، بلکه می‌تواند به درک بهتر و عمیق‌تر ما از جهان کمک کند.