کتاب گولاگ

«گولاگ» یک روایت تاریخی تلخ از اردوگاه‌های کار اجباری در اتحاد جماهیر شوروی از لنین تا گورباچوف است. آن اپلبوم، نویسندۀ کتاب، بر‌اساس آرشیوها، مصاحبه‌ها، تحقیقات جدید و خاطرات اخیرا منتشر شده، دربارۀ اردوگاه‌های کار اجباری در شوروی، به زندگی و مرگ میلیون‌ها زندانی که اردوگاه‌های وحشتناک گولاگ را تحمل کرده‌اند و همچنین تأثیری که این اردوگاه‌ها بر جامعه و فرهنگ شوروی داشتند، پرداخته است.
اپلبوم کتاب خود را بر اساس سه دورۀ تاریخی در سه‌بخش تنظیم کرده است: بخش اول به ریشه‌های شکل‌گیری گولاک در سال‌های 1917 تا 1939 می‌پردازد. در این بخش نشان داده می‌شود که چگونه اردوگاه‌ها در ابتدا به‌عنوان ابزاری برای سرکوب سیاسی و مهندسی اجتماعی مورد استفاده قرار می‌گرفتند و چگونه تحت حکومت استالین گسترش و تنوع پیدا کردند. همچنین در این بخش از کتاب، شرایط و تجربیات موج‌های اول زندانیان گولاگ که شامل دهقانان، کارگران، روشنفکران و اقلیت‌های قومی بودند، شرح داده می‌شود؛ بخش دوم مربوط به سال‌های 1939 تا 1953، به‌عنوان سال‌های اوج‌گرفتن فعالیت گولاگ، می‌باشد. کتاب توضیح می‌دهد که در این دوره، اردوگاه‌ها به منبع عظیمی از کار اجباری برای توسعۀ نظامی و صنعتی‌سازی شوروی تبدیل شدند و تحت‌تأثیر حملات نازی‌ها، اتحاد متفقین و جنگ سرد قرار گرفتند. اپلبوم همچنین رفتار وحشیانه و غیرانسانی با زندانیان را به تصویر می‌کشد که با گرسنگی، بیماری، شکنجه و اعدام درگیر بودند؛ در بخش سوم و آخر کتاب به سال‌های 1953 تا 1986 پرداخته می‌شود. طی این دوره و پس از مرگ استالین، گولاگ در روند فروپاشی قرار می‌گیرد. در این بخش عوامل مختلف اضمحلال گولاگ، مانند فشارهای جهانی و مبارزات حقوق بشری، مورد بررسی قرار گرفته‌اند.
این کتاب را می‌توان یک مطالعه جامع در مورد گولاگ دانست که دانش علمی دقیق را با داستان‌سرایی روان ترکیب کرده است. اپلبوم این کتاب را بر‌اساس طیف گسترده‌ای از منابع، مانند اسناد رسمی، شهادت‌های شخصی، آثار ادبی‌ و داده‌های آماری نوشته است. او همچنین مستقیما به بازدید از مکان‌های اردوگاه‌ها و مصاحبه با زندانیان و نگهبانان سابق گولاگ پرداخته است. با این اوصاف، این کتاب نه تنها تاریخ گولاگ، بلکه تاریخ اتحاد جماهیر شوروی و بخشی تلخ از تاریخ روح انسان را به تصویر می‌کشد.