کتاب هویت و سرمایه‌داری

کتاب «هویت و سرمایه‌داری» نوشته ماری موران، در صدد است تا به چگونگی شکل‌گیری و تحول مفهوم «هویت» در بستر نظام‌های سرمایه‌داری معاصر بپردازد. نویسنده البته به دنبال ارائۀ شرحی از یک ذات ثابت انسانی نیست، بلکه هویت را به‌عنوان محصولی تاریخی و فرهنگی مورد بحث قرار می‌دهد که در گذر زمان تحت تأثیر تغییرات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی شکل گرفته است. ایدۀ اصلی کتاب این است که با استفاده از رویکرد ماتریالیسم فرهنگی پرورده می‌شود، تلاش می‌کند تا نشان دهد که هویت، چه در بعد شخصی و چه اجتماعی، در پاسخ به ساختارهای اقتصادی و ایدئولوژی‌های غالب سرمایه‌داری، یک مفهوم نوظهور است که با شیوع مصرف‌گرایی و ظهور سیاست‌های هویتی در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی، به شکلی جدید تعریف شده و شکل گرفته است. در همین راستا، نویسنده توضیح می‌دهد که چگونه واژه هویت، همچنان که در دوران‌‌های پیشین کم‌رنگ بوده است، در دوران مدرن به ابزاری کلیدی تبدیل شده است که همزمان با رشد ساختارهای سرمایه‌داری سازمان‌یافته، جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده است. به بیان وی، این تغییر مفهومی، نه بر اثر کشف ذات‌های پیشینی و ثابت، بلکه به دلیل تلاش برای پاسخگویی به نیازهای جدید اقتصادی و فرهنگی جامعه مدرن رخ داده است. در واقع، ظهور مصرف‌گرایی انبوه و بازارهای گسترده، زمینه‌ساز نوآفرینی در مفاهیمی مانند «هویت شخصی» و «هویت اجتماعی» شده است. در این میان، نظام سرمایه‌داری نه تنها زبان و نمادهای فرهنگی را کنترل می‌کند، بلکه فرآیندهای بازتولیدی هویت را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. به عبارت دیگر، در جامعه نئولیبرال امروزی، تبلیغات و بازاریابی به‌طور مستقیم در شکل‌گیری و تقویت برخی هویت‌های مصرفی نقش دارند؛ هویت‌هایی که همزمان وسیله‌ای برای ایجاد تمایز فردی و ابزاری برای هماهنگی سیاسی و اجتماعی محسوب می‌شوند. فصول پایانی اثر حاضر، به بررسی بحران‌های هویتی ناشی از جهانی‌شدن سرمایه‌داری اختصاص دارد، چه در عرصۀ هویت شخصی و چه در عرصۀ هویت جمعی.