کتاب فقیه و سلطان

کتاب «فقیه و سلطان: دیالکتیک دین و سیاست در تجربه‌ی تاریخی عثمانی و صفویه-قاجاریه» اثر وجیه کوثرانی، پژوهشی مهم در‌باب رابطه اسلام و سیاست در تاریخ امپراتوری عثمانی و دو دوره از تاریخ ایران است. این کتاب با هدف ایجاد شناخت بهتر، در رابطه با تعامل حاکمان و علما در دوره‌های مختلف اسلامی نگاشته‌شده است.
کوثرانی در این راستا، دو سیر تاریخی و سیاسی را به‌صورت همزمان مطرح می‌کند: یک، رقابت‌های حوزه‌ی فقهی مذاهب مختلف که موجب می‌شود هویت حکومت‌ها بر‌اساس تعلق خاطر به هر یک از این مذاهب شکل بگیرد. دو، نسبت علما و حاکمان که در ابتدا تدوین‌گر مبانی نظری حکومت هستند، سپس به شیخ‌الاسلام‌ها و توسعه‌دهندگان علم دینی و حکمرانی تبدیل‌شده و در دوره‌ی افول به توجیه‌کننده حاکمیت بدل می‌شوند.
نویسنده در این کتاب با رویکردی نقادانه و تحلیلی، به بررسی چگونگی بهره‌برداری ابزاری از دین در راستای منافع قدرت سیاسی در دوره‌های عثمانی، صفویه و قاجاریه می‌پردازد. او تلاش می‌کند تا از این طریق، رابطه دین و سیاست در عصر حاضر را نیز قابل درک سازد. کتاب در چهار فصل به موضوعاتی همچون گذری تاریخی به دوران پیشاعثمانی و صفویه، برآمدن عثمانی و صفویه و نزاع آن‌ها، نهادهای دینی و هیئت حاکمه‌ی سلطانی در دولت عثمانی‌ و نهاد دینی و علما در دوره‌های صفویه و قاجاریه می‌پردازد.
کتاب «فقیه و سلطان» با رویکردی تاریخ‌محور و نقادانه به بررسی رابطه دین و سیاست در تاریخ امپراتوری عثمانی و دوره‌های صفویه و قاجاریه در ایران می‌پردازد. نویسنده تلاش می‌کند تا چگونگی استفاده ابزاری از دین در راستای منافع قدرت سیاسی در این دوره‌ها را آشکار سازد. این کتاب به خوبی نشان می‌دهد که در طول تاریخ سرزمین‌های اسلامی، دین اغلب به‌عنوان ابزاری در دست حاکمان قرار‌گرفته است تا منافع سیاسی خود را تأمین کنند. رقابت‌های فقهی میان مذاهب مختلف و نسبت متغیر علما و حاکمان در این دوره‌ها، بستری را فراهم آورده که دین در خدمت قدرت سیاسی قرار گیرد. کوثرانی با این رویکرد نقادانه، تلاش می‌کند تا درک ما را از رابطه دین و سیاست در عصر حاضر نیز افزایش دهد. او به این نکته اشاره می‌کند که امروزه نیز برخی با نام دین، در پی برهم‌زدن سیاست و فرهنگ در جامعه هستند و در‌واقع هدف آن‌ها حمایت از روابط سیاسی مبتنی بر سیاسی‌کردن دین است.
در مجموع، کتاب «فقیه و سلطان» کتابی ارزشمند است که با نگاهی تاریخی و نقادانه به بررسی چگونگی استفاده ابزاری از دین در راستای منافع قدرت سیاسی در دور‌ه‌های مشخص‌شده می‌پردازد و به درک بهتر رابطه‌ی دین و سیاست در‌طول تاریخ و نیز در عصر حاضر کمک می‌کند.