کتاب شیکاگو نومیکس

کتاب «شیکاگو نومیکس» نوشته‌ی لنی ایبنشتاین، پژوهشگر سرشناس تاریخ اندیشه‌های اقتصادی، به بررسی تأثیر عمیق و مکتب اقتصادی شیکاگو بر جهان مدرن می‌پردازد. این مکتب، که با چهره‌هایی مانند میلتون فریدمن، جورج استیگلر و گری بکر شناخته می‌شود، از دهه‌ی ۱۹۵۰ به بعد به یکی از پایه‌های اصلی تفکر اقتصادی سرمایه‌داری آزاد تبدیل شد. نویسنده در این کتاب، با نگاهی تحلیلی، هم به دستاوردهای این مکتب اشاره می‌کند و هم به نقدهای واردشده بر آن می‌پردازد. به طور کلی، مکتب اقتصادی شیکاگو بر پایه‌ی ایده‌های لیبرالیسم کلاسیک و بازار آزاد استوار است. اقتصاددانان این مکتب معتقدند که مداخله‌ی دولت در اقتصاد باید به حداقل برسد و سازوکار بازار، به عنوان نیرویی خودتنظیم‌گر، کارآمدترین راه برای تخصیص منابع و ایجاد رفاه است. نظریه‌هایی مانند مونیتاریسم (تأکید بر کنترل عرضه‌ی پول به جای سیاست‌های مالی)، انتظارات عقلایی و اقتصاد خرد مبتنی بر انتخاب عقلایی از جمله دستاوردهای این مکتب هستند. نویسنده در این کتاب با جزئیات نشان می‌دهد که چگونه این ایده‌ها از فضای آکادمیک دانشگاه شیکاگو به سیاست‌گذاری‌های جهانی راه یافتند. یکی دیگر از بخش‌های جذاب کتاب، تحلیل نقش مکتب شیکاگو در شکل‌دهی به تحولات اقتصادی نیمه‌ی دوم قرن بیستم است. به عنوان مثال، سیاست‌های ریگان در آمریکا و تاچر در بریتانیا، که بر کاهش مالیات‌ها، مقررات‌زدایی، و خصوصی‌سازی تمرکز داشتند، مستقیما از اندیشه‌های فریدمن و همفکرانش الهام گرفته بودند. کتاب همچنین به تأثیر این مکتب بر نهادهای بین‌المللی مانند صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی اشاره می‌کند که در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰، سیاست‌های «تعدیل ساختاری» را با محوریت بازار آزاد در کشورهای درحال‌توسعه اجرا کردند. اگرچه نویسنده به دستاوردهای مکتب شیکاگو احترام می‌گذارد، اما از بررسی انتقادات غافل نمی‌شود. منتقدان استدلال می‌کنند که سیاست‌های مبتنی بر بازار آزاد محض، به نابرابری‌های گسترده، بحران‌های مالی (مانند بحران ۲۰۰۸)، و نادیده‌گرفتن نقش دولت در حمایت از اقشار ضعیف انجامیده است. با این اوصاف، این کتاب تنها یک تاریخ‌نگاری خشک نیست، بلکه پنجره‌ای است به دنیای پیچیده‌ی تأثیر اندیشه‌های اقتصادی بر زندگی واقعی مردم.