کتاب توئیتری شدن سیاست

کتاب «توئیتری شدن سیاست» نوشته‌ی محمد رهبری، اثری پژوهشی و تحلیلی است که به یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین پدیده‌های ارتباطی و سیاسی عصر دیجیتال، یعنی شبکه اجتماعی توئیتر، می‌پردازد. این کتاب، نگاهی جامعه‌شناسانه به نقش و کارکرد توئیتر در شکل‌دهی به فرهنگ سیاسی، گسترش رادیکالیسم، و تأثیر آن بر رفتار سیاسی کاربران ایرانی دارد. رهبری در این اثر، با ترکیب نظریه‌های ارتباطی و داده‌کاوی، تصویری از سیاست‌ورزی در فضای مجازی ایران ارائه می‌دهد که هم هشداردهنده است و هم تأمل‌برانگیز. کتاب با مقدمه‌ای نظری آغاز می‌شود که در آن نویسنده، با استناد به دیدگاه‌هایی چون یورگن هابرماس، به رابطه‌ی میان رسانه، گفت‌وگو و دموکراسی می‌پردازد. از منظر هابرماس، گفت‌وگو در فضای عمومی می‌تواند به توسعه‌ی دموکراسی منجر شود. با این حال، رهبری نشان می‌دهد که توئیتر، به‌رغم ظرفیت بالقوه‌اش برای گسترش گفتگو، در عمل به بستری برای قطبی‌سازی، نزاع‌های قبیله‌ای و تشدید خشونت نمادین تبدیل شده است. یکی از نکات کلیدی کتاب، تحلیل شکل‌گیری «قبیله‌های دیجیتال» در توئیتر است. رهبری توضیح می‌دهد که کاربران در خوشه‌هایی بسته گرد هم می‌آیند، فقط محتوای هم‌قبیله‌ای‌های خود را تأیید می‌کنند و با دیگر گروه‌ها وارد جدل‌های خصمانه می‌شوند. این فضای چندپاره، جایی برای گفتگو باقی نمی‌گذارد و در عوض، فضا را به میدان جنگی بدل می‌کند که در آن، هرچه سخن تندتر و ستیزه‌جویانه‌تر باشد، بیشتر دیده می‌شود. نویسنده با اشاره به تجربه‌ی روزانه‌اش در رصد توئیتر از سال ۱۳۹۶، نشان می‌دهد که چگونه این فضا کاربران را به سمت رادیکالیسم، فردگرایی و سیاه‌نمایی سوق می‌دهد. او تأکید می‌کند که اگرچه تنها سه درصد از جمعیت ایران در توئیتر حضور دارند، اما تأثیر این درصد اندک، به‌ویژه با توجه به حضور پررنگ دانشجویان و جوانان، بسیار گسترده و عمیق است. آنچه در توئیتر شکل می‌گیرد، می‌تواند در بلندمدت به سیاست‌گذاری‌های رسمی نیز راه پیدا کند.
یکی دیگر از مسائل مهمی که در کتاب بررسی می‌شود، تأثیر محدودیت‌های فنی توئیتر است. محدودیت ۲۸۰ کاراکتری باعث می‌شود که نوشته‌ها تیز، کوتاه، و عموما بدون زمینه‌سازی بیان شوند. همین ویژگی، شکل‌گیری گفتمان عمیق را دشوار می‌کند و فضا را برای پوپولیسم و واکنش‌های احساسی آماده می‌سازد. رهبری معتقد است که توئیتر «فحاش‌ترین» بستر رسانه‌ای در میان شبکه‌های اجتماعی است، جایی که ادب، مدارا و گفت‌وگوی منطقی جای خود را به هیجان، توهین و رادیکالیسم داده است.
در نهایت، کتاب «توئیتری شدن سیاست» تلاشی است برای فهم یک پدیده‌ی معاصر که تأثیرش تنها محدود به فضای مجازی نیست، بلکه به تدریج به حوزه‌های کلان سیاست نیز نفوذ می‌کند. رهبری با نگاهی انتقادی و مبتنی بر تجربه‌ی میدانی، این فضا را تحلیل می‌کند و هشدار می‌دهد که فیلترینگ و محدودسازی، نه‌تنها از شدت آسیب‌ها نمی‌کاهد، بلکه آن‌ها را پنهان و پیچیده‌تر می‌سازد. او خواهان نگاهی باز، آزاد و تحلیلی به این رسانه است؛ نگاهی که بتواند نقد کند، نه صرفا منع. این کتاب برای پژوهشگران علوم اجتماعی، فعالان رسانه، سیاست‌گذاران و هرکسی که درگیر فهم تحولات فرهنگی و سیاسی در عصر دیجیتال است، اثری ارزشمند و درخور به شمار می‌آید.